Zulfiya — tong kuychisi (Tadbir ssenariysi)

Zulfiya — tong kuychisi.

( Adabiy-badiiy kecha  ssenariysi).

Zulfiya ijodini o`rganishda hamda keng kitobxonlar o`rtasida targ`ib etishda adabiy-badiiy kecha tashkil etish va o`tkazish alohida ahamiyatga ega. Kecha o`tkazilishidan o`n besh,yigirma kun ilgari e’lonlar tayyorlanib, ko`zga ko`rinadigan joylarga ilib quyilishi kerak.Taklifnomalar tayyorlab maktablarga, atrofdagi tashkilot va muassasalarga tarqatilishi lozim. Shuning bilan birga faol kitobxonlarga yozuvchi haqidagi kerakli ma’lumotlar topshiriladi. Kechaga inistitut, kollej yoki maktab-litseylarining adabiyot o`qituvchilari, jamoatchilik vakillari, yozuvchilar uyushmasi a’zolarini taklif etish maqsadga muvofiqdir.

Adabiy-badiiy     kechani       adabiyot    fani    o`qituvchisi qisqacha kirish so`zi bilan ochadi., ARM mutaxassis kutubxonachisi,  faol kitobxonlar bilan birga olib boradi.

     Kecha ssenariysini taxminan quyidagicha tuzish mumkin.

1-boshlovchi; — O`zbekiston xalq shoirasi,taniqli jamoat va davlat arbobi,  Zulfiya tavalludiga bu yil 95 yil to`ladi . Shu munosabat bilan Zulfiya hayoti va ijodiga bir hur nazar tashlab, she’rlarini o`qib, ruhini shod etish niyatida ushbu adabiy kechamizga shoiraning hayoti va ijodi haqida so`zlab berish uchun so`zni ………..ga beramiz.

2- boshlovchi-O`zbek she’riyatining otashnafas shoiralaridan biri, inson ruhiyati dunyosining betakror kuychisi Zulfiyani bilmaydigan, uning biror she’rini yod olmagan o`quvchi orangizda topilmasa kerak. Sevimli shoiramiz o`z she’rlari bilan bizlarni nafosatga, ezgulikka oshno etib, oppoq tong sari yetaklab, qalb xarorati bilan isitib kelmoqda.

1-boshlovchi — Hozir Zulfiyaning bolalar uchun yozgan ajoyib she’rlaridan namunalar tinglaysiz: She’rlarni faol kitobxonlar yoddan aytib beradilar. Masalan:

Ona turgan xonaga

Qizi kirdi  yugurib,

Go`yo sig`may    olamga

Dedi  shoshib -ko`pirib.:

-Oyijonim,  tez   yuring,

Ko`rsataman   qiziq  gul.

Hurriyatning   tomini

Lola  qoplabdi  butkul

Kabi  bolalar  uchun  algan  she’rlarni  Zulfiyaning   Bulut   o`yini. -T.: Cho`lpon, 1995  to`pladan   olish   mumkin.

2-boshlovchi:- «Ijodiy mehnat va tinchilik taronalari» ruknida  ARM mutaxassisi tayyorlagan adabiyotlar sharqini e’tiboringizga havola etamiz. Bu orqali Siz shoira Zulfiya ijodiga yana bir bor nazar tashlaysiz.

(Adabiyotlar sharqini yetakchi mutaxassislar tayyorlab tinglovchilarga havola etadilar.Mungli musiqa yangraydi.»Bahor keldi seni so`roqlab»  rukni ochiladi. Bunda shoiraning hayotidagi og`ir kunlar yodga olinadi)

1- boshlovchi: — 1944 yil 3 iyulda Hamid Olimjon vafotidan so`ng Zulfiyaning boshiga og`ir musibat tushdi. Ayrilik alamlari, hijron azoblari tufayli tug`yon urgan shoiraning qalbiga yana she’r xamdard bo`ldi. Vafodor yor va sadohatli do`stning murakkab insoniy tuyg`ulari » hijron kunlarida», «Baxtiyor sevgini kuylardi sozim», » Ne baloga etding mubtalo», «Sen haydasan yuragim» kabi she’rlarida hazin  ohangda yangragan edi.

Lekin, inson va hijron, hayot va o`lim mavzuida yozilgan bunday abadiyligi va unga muhabbat hoyasi hukmrondir shubxasiz, eng mumtoz, vafo va sadoqat tuyg`ulari samimiy ifodalangan shoiraning she’rlaridir. Bu she’rlarda butun qalbi bilan xalq baxt-saodatini kuylagan Hamid Olimjonning yorqin obrazi yaratilgan. Shoira o`z ijodi va ovozida Hamid Olimjon barhayot ekanini komil ishonch bilan bayon etar ekan,shunday deydi:

Hijroning qalbimda, sozing qo`limda,

Hayotni kuylayman, chekinar alam.

Tunlar tushimdasan, kunduz yodimda,

Men hayot ekanman, hayotsan sen ham !

(Kuy ohista to`xtatiladi.) Shu o`rinda Zulfiya haqidagi telefil’m namoyish etilib, boshlovchining ovozi fondan yangraydi:

2-boshlovchi: -Zulfiyaning ovozi uning ona qalbi, ayol nazokati, mu’tabar inson orzusini kuylagan otashin she’rlari faqat O`zbekistondagina emas, butun Osiyo va Afrika mamlakatlarida ham kitobxonlar diqqatini jalb qildi. Zulfiyaning yangroq poetik ovozi jahon kezib yuribdi. Zulfiya jamoat arbobi, xorijiy mamlakat taraqqiyparvar yozuvchilari va davlat arboblarining mehmoni sifatida juda ko`p mamlakatlarda bo`ldi. Bundan tashqari

«O`g`irlamang qalamim bir kun» turkumidagi she’rlari, «quyoshli qalam» dostoni kitobxonlarga manzur va ma’quldir. Chunki dostonda shoira atoqli adib Oybek obrazini badiiy gavdalantirgan.

1-boshlovchi:- Zulfiya urushdan keyingi yillarda tinch ijodiy mexnatda insoning matonati va qahramonligining yuksak namunalarini ko`rsatayotgan zamondoshlari, tinchilik va do`stlik haqida kitobxonlarga manzur bo`lgan ajoyib she’rlar yaratgan. Shoiraning «Dugonalar bilan suhbat», «Yuragimga yaqin kishilar» kabi she’riy to`plamlaridagi she’rlari urushdan keyingi tarixiy davrning chaqiriqlariga munosib javob bo`ldi. Zulfiya mehnat mavzuida yozgan she’rlarida zamondoshlarining yuragiga yakin, kalbiga tutash bulgan dugonalariing, qahramon xotin-qizlarning muvaffakiyatlaridan cheksiz quvonadi, ularning yangi zafarlarga chorlaydi. «Cho`pon», «Yangi yil», hamma safarbar», «Lobar qizlarga» kabi she’rlari shular jumlasidandir.

Hayot kitobini bexos varraqlab,

Men o`tgan umrimga achinmay qo`ydim.

Tabassum o`rnida kuldim charaqlab,

Suyish kerak bo`lsa, telbacha suydim…

Men o`tgan umrimga achinmay qo`ydim,

Xech kimda ko`rmayin umrimga o`xshash:

Suydim,

Erkalandim,

Ayrildim,

Kuydim,

Izzat nima bildim.

Shu-da bir yashash!..

2- boshlovchi:- Xalqimiz izzatiga sazovor bo`lgan ajoyib shoiraning hotirasi abadiydir. Chunki uning izdoshlari bisyor. Ushbu kechani o`zlari yozgan she’rlari bilan yakunlashni men shoira qizlarimizdan iltimos qilaman.(Shoira qizlarning chiqishlari kechaga yakun yasaydi)

«Sevimli shoiramiz»

(Kitob ko`rgazmasining tashkil etish uchun tavsiyalar)

Ko`rgazma  uch qismdan iborat bo`lishi mumkin.

1-qism. «Betakror shoira» Shoiraning hayoti va faoliyatini yorituvchi sahifa:

  1. a) Shoiraning dastlabki ijod yillari.
  2. b) «Ayol qalbi sadosi».
  3. v) Zulfiya jurnalist, tarjimon va faol jamoat arbobi.

2-qism. «Zulfiya- uzbek  she’riyat bo`stoning betakror  guli»  deb nomlanadi.Bu sahifaga quyidagi kitoblardan namunalar qo`yish mumkin.

  1. a) «Men tongni kuylayman»(1969), «Ko`lda» (1999), «Yurtimni kuylayman»(1998), «O`g`lim sira bo`lmaydi urush» (1951)

3-qism. «Zulfiya zamondoshlari nigohida»  deb nomlanadi.

  1. a) Zulfiya va uning ijodi to`g`risida ulug` insonlarimizning fikrlari.
  2. b) «Zulfiya ijodi yoshlarimiz qalbida».Viloyat va tumanlardagi Zulfiya izdoshlarining kitoblaridan namunalar qo`yiladi. Gazeta va jurnal maqolalari va suratli al’bom , bukletlar ham kitob ko`rgazmasini bezaydi.

ZULFIYA-IJODINI   O`RGANAMIZ.

(Adabiy viktorina)

  1. Zulfiya hayoti haqida nimalarni bilasiz?-

—    Zulfiya    Isroilova    1915    yil    1   martda    Toshkentda hunarmand-degrez   oilasida   tug`ilgan.   Otasi   zahmatkash temirchi   bo`lgan,   onasi   Xadicha   opa   qo`shiq,   ertak   va afsonalarni juda ko`p bilgan va bolalarga aytib bergan.

Zulfiya       1928   yilda       boshlangich   maktabni   tugalab, Toshkent xotin-qizlar pedagogika bilim gortiga ukishga kiradi.

  1. U adabiy faoliyatini qachon boshlagan?

—    1930 yildan boshlab «Ishchi», «Turkiston», «Yangi yul» jurnallarida dastlabki she’rlarini chop etilishi bilan adabiy faoliyati boshlangan.

  1. Zulfiyaning jurnalist,    tarjimon    va    faol    jaoat arbobi ekanligi haqida nimalarni bilasiz?

—    Zulfiya       1941-1950      yillarda       O`zbekiston      Davlat nashriyotida   adabiyot bo`limi mudiri, 1950-1954 yillarda «O`zbekiston xotin-qizlari (Saodat) jurnalining adabiyot va san’at bo`limi mudiri vazifasida ishladi. U mohir tarjimon sifatida o`zbek kitobxonlarini rus va boshha qardosh       xalqlar       adabiyoti       namunalari       bilan tanishtirishda   ham   samarali   mehnat   qilgan.   Masalan: A.S.Pushkin, M.Yu.Lermantov M.Isakovskiy,T.Shevchenko shular   jumlasidandir.   Zulfiya   katta   jamoat   arbobi sifatida    ham    mashhur bo`lgan.    U    Osiyo-afrika    xalqlari birdamlik   komitetining   a’zosi,   o`zbek-hind   do`stligi O`zbekiston Jamiyatining prezidenti  sifatida  o`zining butun ijodi va ijtimoiy faoliyati bilan tinchilik va do`slik ishiga katta hissa qo`shgan shoiradir.

  1. Shoiraning xijron,     umid     va     g`alaba     qo`shiqlari mavzusidagi ijodiga qaysi she’rlar turkumi kiradi?

—    Ikkinchi jahon urushi   yillari   Zulfiyaning   ijodi   yanada mazmundor   bo`lgan.   Bu   yillarda     «Uni   Farhod   der edilar»,   «Xijron   kunlarida»,   she’riy   to`plamlarini hamda rus tilida «Vernost'» to`plami nashr  etilgan. Shoira she’rlarida mashuqaning frontda qahramonona jang qilayotgan yigitga yozgan maktublari orhali dushmanga nafrat, g`alabaga ishonch, sevgida vafo va sadoqat tuyg`ularini ifodalagan. Bu mazulardagi she’rlariga «qo`limda qurolu ustimda shinel'», «Gullar ochilganda», «Ikki maktub», «Bizni kut», «Iigitlarga» va boshqalar kiradi.

  1. Zulfiya Hamid    Olimjonning     qaysi     poemasiga     opera liberetasini yozgan?

—    Zulfiya   Hamid Olimjonning   «Zaynab   va   Omon»   poemasi asosida yaratilgan opera liberetosining avtoridir.

  1. Zulfiya- tinchilik elchisi sifatida qaysi she’rlariga ko`proq ahamiyat bergan?

—    Zulfiya «Xulkar», «Men tongni kuylayman», «Yuragimga yaqin  kishilar»   nomli   she’rlariga   tinchilik   elchisi sifatida ahamiyat bergan.

  1. Prezidentimiz tomonidan    Zulfiya    nomidagi    Davlat mukofot nechinchi yilda ta’sis etilgan?

—    O`zbekiston Respublikasi Prezidenta 1999 yil 10 iyundagi PF-2336 raqamli qarori  bilan «Zulfiya» nomidagi Davlat mukofoti ta’sis etildi.

Ushbu viktorinani o`tkazish uchun  hakamlar haya’ti saylanadi . Ular adabiyot o`qituvchilari, adabiyotshunoslar, yozuvchi shoirlar, jurnalistlar, shuningdek adabiyot bilimdonlari bo`lishi mumkin. G`oliblarni sovg`alar bilan taqdirlash tavsiya etiladi. Sovga tariqasida kitoblar, gullar va esdaliklar topshirish mumkin.

Zulfia (1915-1996)

 29 September 2013

Zulfia Isroilova was born in 1915 in Tashkent and after finishing a secondary school she went to The Pedagogical Institute and then she studied at post graduate course. Later she worked as an editor in the publishing houses and for many years she had worked as an editor — in chief — in the magazine «Saodat». In 1932 Zulfia’s first collection of poems «Hayot varaqlari» (Pages of life) was published. Then her poems and collections of poems such as «Yuragimga yaqin kishilar» (People who are close to my heart), «Yurak hamisha yo’lda» (Heart is always on the road), «Kamalak» (Rainbow) appeared in the literature.

Her «Falak» (Oh, Heaven), «Bahor keldi seni so’roqlab» (The spring has come to you), «O’g’irlamang qalamim bir kun» (Don’t steal my pencil), «Bo’m bo’sh qolibdi bir varaq qog’oz» (A list of paper left unwritten) and other poems and such works as «O’g’lim sira bo’lmaydi urush» (My son, war never happens again), «Mushoira» are very popular among the people. Zulfia is the author of such lyric and lyro-epic legendary tales as «Uni Farhod der edilar» (He was called Farhad), «Quyoshli qalam» (A sunny pencil), «Hotiram siniqlari» (Broken pieces of my life). In 1935 she married Hamid Olimjan and after his death she created several sad poems.

ПРИШЛА ВЕСНА, СПРАШИВАЕТ О ТЕБЕ

 Хамиду Алимджану

 Живым дождем омыв миндаль,

В рассветный час пришла весна.

Полетом птиц наполнив даль,

Тревожа нас, пришла весна.

 

О, как любил ты час ночной,

Когда готов зацвесть урюк,

И аромат земли сырой,

И почек хлопающий звук!

 

За ворот зиму ухватив,

В рожок пастушеский трубя,

Твердя любимый твой мотив,

Весна пошла искать тебя.

 

И, чтоб скорей тебя найти,

Став ветром, ворвалась в сады

И обыскала по пути

Все — от пустыни до воды.

 

И так озлилась, не найдя,

На белый свет, на свой простор,

Что стала бурею, гудя,

И покатила камни с гор.

 

Она спросила пастухов,

Стада пасущих: «Где поэт?»

Но нет у горя добрых слов, —

Они молчали ей в ответ.

 

Тогда, оборотясь лучом,

Весна вошла в мой темный дом,

Спросив у слез моих: «О чем?»,

Склонилась над ребячьим сном.

 

Моих детей, твоих детей.

И, не найдя тебя опять,

Не видя более путей,

Мне сердце начала пытать.

 

«Где тот, который ждал меня

На перекрестке всех дорог,

Тревоги от себя гоня,

Налюбоваться мной не мог?

 

Зачем покинул свежесть трав,

Тюльпаны и в цвету урюк?

Зачем, строки не дописав,

Перо он выронил из рук?

 

Где те прекрасные слова,

В которых я любила цвесть,

В которых я была жива,

Еще прекраснее, чем есть?

 

Зачем ты в черном и в слезах?

Зачем молчишь ты мне в ответ

И снег не тает в волосах?

Где тот певец, где тот поэт?»

 

Дай руку мне… Молчат уста.

И молча я ее веду…

В тени безлистого куста

Могила выросла в саду.

 

Тогда весна умчалась прочь,

Неся с собой мою печаль,

И над могилой в ту же ночь

Зацвел, как облако, миндаль.

 

И песню, спетую тобой,

Запел на ветке соловей.

И мир, разбуженный весной,

Шумел над памятью твоей.

O’RIK GULLAGANDA

«Derazamning oldida bir tup

O’rik oppoq bo’lib gulladi…»

Gulni ko’rib ishqparast qalbim,

Ming aytilgan darddan kuyladi.

Seni qo’msab oqshom chog’ida

Hijron qo’shar ekan harorat.

O’lgudayin mushtoq bo’libman —

Visolingga, yo’q chog’i toqat.

Seni qo’msab oqshom chog’ida

Kirib keldim shu tanish uyga.

Biz bir choqlar yashagan uyda

Tunab qoldim xayol-la birga.

Buncha issiq, buncha ham shinam

Yoshlik kechgan torgina shu joy.

Bunda yashar ajib onlardan,

Ishq-la o’tgan tunlardan chiroy.

Har burchagi elitar hushim,

Naqadarlik oshno, yaqin.

Xuddi tunda kamolga etgan

Qo’shig’ingda chaqnagan chaqin.

Bunda hayot — ilhom onlari

Qalamingdan to’kilgan gavhar.

Gul bo’yini olganda shamol

Rashkka to’lib to’ngan u ko’zlar.

Sen tugatgach chanqoqlik bilan

O’qib maftun bo’lganim hayot.

«Qalay degan» bo’lib termulgan

Ko’zlaringning otashi hayot.

Hali hayot, takror o’qirkan

Zavqqa to’lib yayragan ko’ksim.

Yuzingdagi ulug’vor, mayin,

Bir jahonga arzir tabassum.

Bari hayot, muhabbat kabi,

Hamma erda ko’rinar izing.

Parrandalar nag’ma kuyida

Jaranglaydi tovushing, so’zing.

Meni o’rab oldi hayajon,

Yana ortdi sevgining kuchi.

Sharq qizarib, chiqmoqda quyosh,

Oltinlandi terakning uchi.

Sen kuylagan o’rik shu kecha

Burkandi oq — oppoq chechakka.

Men qadrdon xotira bilan

Jo’nab ketdim uyimga yakka.

Salqin saharlarda, bodom gulida,

Binafsha labida, yerlarda bahor.

Qushlarning parvozi, yellarning nozi,

Baxmal vodiylarda, qirlarda bahor…

Qancha sevar eding, bag’rim, bahorni,

O’rik gullarining eding maftuni.

Har uyg’ongan kurtak hayot bergan kabi

Ko’zlaringga surtib o’parding uni.

Mana qimmatligim, yana bahor kelib,

Seni izlab yurdi, kezdi sarsari.

Qishning yoqasidan tutib so’radi seni,

Ul ham yosh to’kdi-yu, chekindi nari.

Seni izlar ekan, bo’lib shabboda,

Sen yurgan bog’larni qidirib chiqdi.

Yozib ko’rsatay deb husn-ko’rkini,

Yashil yaproqlarni qidirib chiqdi.

Topmay, sabri tugab bo’ron bo’ldi-yu,

Jarliklarga olib ketdi boshini.

Farhod tog’laridan daraging izlab,

Soylarga qulatdi tog’ning toshini.

Qirlarga ilk chiqqan qo’ychivonlardan

Qayda shoir, deya ayladi so’roq.

Barida sukunat, mayuslik ko’rib,

Horib-charchab keldi, toqatlari toq…

So’ngra jilo bo’lib kirdi yotog’imga,

Hulkar va Omonning o’pdi yuzidan.

Singib yosh kuydirgan zafar yonog’imga

Sekin xabar berdi menga o’zidan.

Lekin yotog’imda seni topolmay,

Bir nuqtada qoldi uzoq tikilib.

Yana el bo’ldi-yu, kezib sarsari,

Mendan so’ray ketdi qalbimni tilib:

«Qani men kelganda kulib qarshilab,

Qo’shig’i mavjlanib bir daryo oqqan?

«Baxtim bormi deya, yakkash so’roqlab»

Meni she`rga o’rab suqlanib boqqan?

O’rik gullariga to’nmaydi nega,

Elda hilpiratib jingala sochin?

Nega men keltirgan sho’x nashidaga

Peshvoz chiqmaydi u yozib qulochin?

Qanday ishqqa to’lib boqardi tongga,

Kamol toptirardi keng xayolimni.

Uning rangdor, jozib qo’shig’ida

Mudom ko’rar edim o’z jamolimni.

Qani o’sha kuychi, xayolchan yigit?

Nechun ko’zingda yosh, turib qolding lol.

Nechun qora libos, sochlaringda oq,

Nechun bu ko’klamda sen parishonhol?»

Qanday javob aytay, loldir tillarim.

Baridan tutdim-u, keldim qoshingga.

U ham g’aming bilan kezdi aftoda,

Boqib turolmayin qabring toshiga.

Alamda tutoqib daraxtga ko’chdi,

Kurtakni uyg’otib so’yladi g’amnok.

Sening yoding bilan elib beqaror,

Gullar g’unchasini etdi chok-chok.

 

Gulu rayhonlarning taraldi atri,

Samoni qopladi mayin bir qo’shiq.

Bu qo’shiq naqadar oshno, yaqin,

Naqadar hayotbaxsh, otashga to’liq.

 

Bahorga burkangan sen sevgan elda,

Ovozing yangradi jo’shqin, zabardast.

O’lmagan ekansan, jonim, sen hayot,

Men ham hali sensiz olmadim nafas.

 

Hijroning qalbimda, sozing qo’limda,

Hayotni kuylayman, chekinar alam,

Tunlar tushimdasan, kunduz yodimda,

Men hayot ekanman, hayotsan sen ham!

O’G’LIM, SIRA BO’LMAYDI URUSH

To’lisharmi o’lkada bahor,

Quyosh kezar osmon ko’ksida.

Qaldirg’ochlar qanotmi qoqar,

Undan soya labi ustida.

Mana, o’g’lim labi ustida

Qaldirg’ochning mayin qanoti.

O’spirinim toza ko’ksida,

Kunda oshar yangi his toti.

Bo’yi oshib ketdi bo’yimdan,

Bosa olar ko’ksiga boshim.

Sevgim ko’rib bergan uyimda,

O’sdi mening katta yo’ldoshim.

Yurak to’la shodlik, mehr, baxt,

Uning ko’zlariga boqaman.

Nigohiday tiniq va yorqin

Orzu to’lqinida oqaman.

Orzulari qalbimga ziynat,

Hayotidir ko’zim qorasi.

O’kinaman, ba’zida faqat,

Yonida yo’q uning otasi.

Urush! Noming o’chsin jahonda,

Hamon bitmas sen solgan alam.

Sen tufayli ko’p xonadonda

Ota nomli buyuk shodlik kam.

Yulding ota demak baxtini,

Juda murg’ak go’daklarimdan,

Yaxshi ham bor shunday Vatani,

Dalda bo’ldi yuraklarimga.

Ota bo’lib soldim men yo’lga,

Ona bo’lib mehrimga oldim.

Mana, yurtga o’g’il o’stirgan

Bir davlatmand boy bo’lib qoldim.

Qancha ishonch, umid baxsh etar,

Ham Vatanga, ham menga bu dil,

Qoya kabi yonimdan chiqib,

Suyan, — deydi, — kiftimga dadil.

Men onaman, mening yuragim

Farzandlarim quvonchiga kon.

Dil orziqar, ba’zan tilagim

Vahimalar o’ragan zamon.

Yo’q, urushning nomi ham o’chsin,

Mening o’g’lim kerak hayotga.

Istamayman, uning dudlari

Qo’nsin labi uzra qanotga.

Bas, bas, ezgu onalar qalbi,

Yashay olsin bexavf, baxt bilan.

Mehnatimiz, g’azab, sevgimiz

Tinchlik, deydi butun xalq bilan.

Ko’krak suti va mehnat bilan

Biz jahonga berganmiz turmush,

Ona qalbi oyoqqa tursa,

O’g’lim, sira bo’lmaydi urush!